I. Cấu tạo của tim:
- Tim được cấu tạo bởi mô cơ tim và mô liên kết.
- Tim có:
+ 4 ngăn: tâm nhĩ trái, tâm nhĩ phải, tâm thất trái, tâm thất phải.
+ Van tim: van nhĩ – thất và van động mạch.
=> Giúp máu lưu thông theo 1 chiều.
II. Cấu tạo mạch máu:
- Thành mạch gồm 3 lớp: biểu bì, cơ trơn, mô liên kết => dày.
- Lòng trong: hẹp.- Động mạch chủ lớn, phân thành các động mạch nhỏ.
- Chức năng: Vận chuyển máu từ tim đến các cơ quan với vận tốc lớn và áp lực lớn.
2. Tĩnh mạch:
- Thành mạch gồm 3 lớp: biểu bì, cơ trơn, mô liên kết => mỏng.
- Lòng trong: rộng.
- Có van 1 chiều.
- Chức năng: Dẫn máu từ các tế bào cơ thể về tim với vận tốc nhỏ hơn và áp lực nhỏ hơn.
3. Mao mạch:
- Thành mạch chỉ có 1 lớp biểu bì => mỏng nhất.
- Lòng trong: hẹp nhất.
- Rất nhỏ và phân thành rất nhiều nhánh.
- Chức năng: Máu tỏa rộng và vận chuyển rất chậm đến từng tế bào để trao đổi chất.
III. Chu kì co dãn của tim:
– Tim co dãn theo chu kì, một chu kì kéo dài trong 0,8 giây, gồm 3 pha:
+ Pha nhĩ co (0,1 giây): 2 tâm thất cùng co, máu từ tâm nhĩ vào tâm thất.
+ Pha thất co (0,3 giây): 2 tâm thất cùng co, máu từ tâm thất vào động mạch.
+ Pha dãn chung (0,4 giây): 4 ngăn tim đều dãn, máu từ tĩnh mạch vào tâm nhĩ rồi vào tâm thất.
=> Sự phối hợp hoạt động của các thành phần cấu tạo của tim qua 3 pha làm cho máu được bơm theo 1 chiều từ tâm nhĩ vào tâm thất và từ tâm thất vào động mạch.
– Nhịp tim: là số chu kì co dãn của tim trong 1 phút. Đơn vị: chu kì/phút.
1. Dựa vào kiến thức đã biết, hình 16-1 và quan sát hình 17-1, điền vào bảng 17-1.
CÁC NGĂN TIM CO | NƠI MÁU ĐƯỢC BƠM TỚI |
Tâm nhĩ trái co | Tâm thất trái |
Tâm nhĩ phải co | Tâm thất phải |
Tâm thất trái co | Vòng tuần hoàn lớn |
Tâm thất phải co | Vòng tuần hoàn nhỏ |
2. Quan sát hình 17-2, cho biết có những loại mạch máu nào? So sánh và chỉ ra sự khác biệt giữa các loại mạch máu. Giải thích sự khác nhau đó.
- Có 3 loại máu là động mạch, tĩnh mạch và mao mạch.
- Sự khác biệt giữa các loại mạch máu:
Các loại mạch máu | Sự khác biệt về cấu tạo | Giải thích |
Động mạch | - Thành có 3 lớp với mô liên kết và lớp cơ trơn dày hơn của tĩnh mạch. -Lòng hẹp hơn của tĩnh mạch. | Thích hợp với chức năng dẫn máu từ tim đến các cơ quan với vận tốc cao, áp lực lớn. |
Tĩnh mạch | - Thành có 3 lớp nhưng lớp có mô liên kết và lớp cơ trơn mỏng hơn của động mạch. -Lòng rộng hơn của động mạch. - Có van một chiều ở những nơi máu phải chảy ngược chiều trọng lực. | Thích hợp với chức năng dẫn máu từ khắp các tế bào của cơ thể về tim với vận tốc và áp lực nhỏ. |
Mao mạch | - Nhỏ và phân nhánh nhiều. - Thành mỏng, chỉ gồm một lớp biểu bì. - Lòng hẹp. | Thích hợp với chức năng toả rộng tới từng tế bào của các mô, tạo điều kiện cho trao đổi chất với các tế bào. |
3. - Quan sát hình 17-3, cho biết mỗi chu kì co dãn của tim kéo dài bao nhiêu giây?
- Trong mỗi chu kì:
+ Tâm nhĩ làm việc bao nhiêu giây? Nghỉ bao nhiêu giây?
+ Tâm thất làm việc bao nhiêu giây? Nghỉ bao nhiêu giây?
+ Tim nghỉ ngơi hoàn toàn bao nhiêu giây?
- Thử tính xem trung bình mỗi phút diễn ra bao nhiêu chu kì co dãn tim (nhịp tim)?
- Mỗi chu kì co dãn của tim kéo dài trung bình khoảng 0,8 giây.
- Trong mỗi chu kì:
+ Tâm nhĩ làm việc 0,ls, nghi 0,7s.
+ Tâm thất làm việc 0,3s, nghi 0,5s.
+ Tim nghỉ ngơi hoàn toàn là 0,4s
- Trung bình trong mỗi phút diễn ra 75 chu kì co dãn của tim (nhịp tim).
1. Hãy điền chú thích các thành phần cấu tạo của tim vào hình 17-4.
Đáp án theo chiều từ trên xuống dưới và từ trái qua phải.
1. tĩnh mạch chủ trên | 6. động mạch chủ |
2. tâm nhĩ phải | 7. động mạch phổi |
3. van động mạch chủ | 8. tĩnh mạch phổi |
4. van nhĩ – thất | 9. tâm nhĩ phải |
5. tĩnh mạch chủ dưới | 10. tâm thất trái |
11. vách liên thất |
2. Thử tìm cách xác định động mạch và tĩnh mạch trên cổ tay của mình và nêu ra những dấu hiệu để nhận biết chúng.
- Để ngửa bàn tay và cẳng tay lên mặt bàn, dùng đầu ngón trỏ và ngón giữa ấn nhẹ vào cổ tay (hơi lệch bên phải) ta cảm thấy được nhịp đập của mạch máu, đó chính là động mạch.
- Cũng gần ở vị trí đó, gần da là tĩnh mạch cổ tay (ở những người gầy thì nó thể hiện rõ ở tay đó là gân xanh), sờ vào tĩnh mạch ta không cảm thấy được nhịp mạch đập.
3. Điền vào bảng 17-2: Hoạt động của các van trong sự vận chuyển máu
- Lúc ngồi nghỉ.
- Sau khi chạy tại chỗ 5 phút.
Mỗi trạng thái đếm 3 lần, mỗi lần 1 phút.
- Ở trạng thái nghỉ ngơi: Người lớn nhịp tim dao động khoảng 60 – 100 nhịp/phút. Đối với trẻ dưới 18 tuổi nhịp tim dao động khoảng 70 – 100 nhịp/phút. Trung bình lúc nghỉ ngơi là 75 nhịp/phút.
- Sau khi chạy tại chỗ 5 phút: Số nhịp sẽ tăng lên trên mức bình thường (vì nhịp tim phải co bóp nhiều hơn để đáp ứng nhu cầu tiêu hao năng lượng). Trung bình lúc hoạt động khoảng 150 nhịp/phút.
C. CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM:
